Poul Henningsen hield zich zijn hele loopbaan bezig met één vraag: hoe maak je elektrisch licht net zo aangenaam in een kamer als gaslicht? Hij was in Denemarken opgegroeid met gaslampen en vond de kale elektrische gloeilamp een stap achteruit: verblindend en weinig flatterend.
Zijn antwoord was het systeem van meerdere kappen dat zijn initialen draagt. Het licht wordt weerkaatst door een reeks kappen die onder zorgvuldig berekende hoeken staan, zodat je vanuit geen enkele plek in de kamer rechtstreeks op de lichtbron kijkt. Zijn eerste PH-lamp won in 1925 de eerste prijs voor moderne verlichting op de internationale tentoonstelling voor decoratieve kunsten in Parijs. De rest van zijn loopbaan bleef hij datzelfde principe verfijnen.
De PH 5 verscheen in 1958. Drie boven elkaar geplaatste kappen van geforceerd aluminium, met binnenin een rode kegel en een kleine blauwe reflector die het weerkaatste licht een warmere tint geven, richting kaarslicht. De meeste mensen krijgen die twee onderdelen nooit te zien, maar juist daardoor voelt het licht warm aan in plaats van wit.
De PH Artichoke verscheen in hetzelfde jaar, in opdracht van Eva en Nils Koppel, de architecten van restaurant Langelinie Pavillonen in Kopenhagen. Henningsen voltooide de lamp in drie maanden. Hij bouwde voort op een idee dat hij rond 1927 had ontwikkeld voor een glazen lamp met afwisselend heldere en gezandstraalde kappen. Het origineel kwam in dat restaurant te hangen en hangt er nog altijd.
Kies je verlichting liever op ruimte dan op ontwerper? Bekijk dan de plafondlampen en de volledige collectie verlichting. De andere verlichtingsontwerper uit het midden van de vorige eeuw in het assortiment is de Franse ontwerper Serge Mouille.
De collectie bestaat uit hanglampen en tafellampen. Binnen de hanglampen zijn er twee heel verschillende richtingen.
Dit is de lamp die de meeste mensen voor zich zien. Drie kappen van geforceerd aluminium, met een diameter van 50 cm, een hoogte van 28 cm en een gewicht van 4 kg, aan een volledig verstelbare kabel van 180 cm. Vanaf GBP 199.50.
Een praktische keuze boven de eettafel: breed genoeg om het hele tafelblad te verlichten en vlak genoeg om de zichtlijn door de kamer vrij te houden. De PH 5 Mini heeft hetzelfde ontwerp, met een diameter van 30 cm en een gewicht van 1 kg, vanaf GBP 154.50. Geschikt voor een kleinere tafel of als reeks hanglampen boven een kookeiland.
Tweeënzeventig metalen bladeren, verdeeld over twaalf rijen van zes. Elk blad staat zo gekanteld dat het de lichtbron aan het zicht onttrekt en het licht weerkaatst. De onderzijden zijn altijd wit afgewerkt, ongeacht de buitenkleur. Daardoor blijft het licht warm en krijgt het geen metaalachtige gloed.
De stalen Artichoke is gemaakt van gewalst staal met een frame van verchroomd gegoten aluminium. Hij is verkrijgbaar in koperkleur, aluminiumkleur of wit, in vier diameters: 48, 60, 72 en 84 cm, vanaf GBP 329.50. De glazen Artichoke heeft gebogen bladeren van 3 mm wit opaalglas, is verkrijgbaar in 48 of 60 cm, kost vanaf GBP 714.50 en wordt in het Verenigd Koninkrijk op voorraad gehouden.
Henningsen noemde de lamp oorspronkelijk Kogle, Deens voor dennenappel. De naam Artichoke raakte pas later ingeburgerd.
Drie praktische aandachtspunten. Vooral het derde wordt vaak over het hoofd gezien.
Er zijn vier formaten in staal en twee in glas (48 en 60 cm). Het verschil tussen de formaten is in de ruimte groter dan de cijfers doen vermoeden.
Bij twijfel is het kleinere formaat in een doorsnee Nederlandse woning bijna altijd de juiste keuze. Een hanglamp van 84 cm in een kamer met een plafondhoogte van 2.4 meter overheerst meer dan hij verlicht.
De stalen Artichoke wordt geleverd met een verstelbare ophanghoogte van 85 cm tot 194 cm, gemeten vanaf het plafond. Bij de glazen Artichoke is dat 30 cm tot 200 cm. De PH 5, PH 5 Mini, PH 3/2-hanglamp en Snowball hebben elk een kabel van 180 cm die bij de installatie kan worden ingekort.
Boven een eettafel hoeft de lamp alleen boven de hoofden van zittende mensen te blijven. Laag ophangen werkt daar dus goed en brengt het licht precies waar je het wilt hebben. In een looproute moet je er rechtop onderdoor kunnen lopen. Meestal betekent dit dat je de kortste ophanghoogte moet gebruiken. Bepaal vóór het bestellen boven welke van deze twee plekken de lamp komt te hangen: dat bepaalt of het verstelbereik voldoende is.
Voor elke hanglamp wordt installatie door een elektricien aangeraden. Alle lampen worden met instructies geleverd.
Dit is het punt dat mensen vaak verrast.
Beide topmodellen hebben maar één lichtbron. In de PH 5 gaat één E27-lamp van maximaal 60 W. Ook de Artichoke heeft, ondanks zijn 72 bladeren, maar één E27-lamp, van maximaal 100 W.
Dat is precies de bedoeling. Henningsen wilde niet méér licht maken, maar beter licht. De kappen zijn er om verblinding tegen te gaan en de lichtkleur warmer te maken, niet om de lichtopbrengst te vergroten. Een PH-lamp verlicht een kamer niet zoals een reeks inbouwspots dat doet, en daar is hij ook niet voor bedoeld.
Beide zijn dimbaar, maar een dimmer wordt niet meegeleverd. Ook wordt bij geen van beide een lichtbron meegeleverd.
Poul Henningsen was een Deense ontwerper en schrijver die zich zijn hele carrière toelegde op het tegengaan van verblinding door elektrisch licht. Hij groeide op met gaslicht en beschouwde de kale gloeilamp als een stap terug. Zijn eerste PH-lamp won in 1925 de eerste prijs voor moderne verlichting op de Internationale Tentoonstelling van Decoratieve Kunsten in Parijs. De rest van zijn carrière bleef hij hetzelfde principe van meerdere lampenkappen verfijnen.
Een PH-lamp heeft meerdere kappen die onder zorgvuldig berekende hoeken zijn geplaatst, zodat de lichtbron vanuit geen enkele kijkhoek direct zichtbaar is. Het licht wordt via de kappen de ruimte in weerkaatst, waardoor verblinding wordt voorkomen en de lichtkleur warmer wordt. PH staat voor de initialen van de ontwerper, Poul Henningsen. De naam heeft niets te maken met lichttherapie- of daglichtlampen. Elke lamp in deze collectie is een reproductie: op de bijbehorende productpagina staat vermeld dat de lamp niet door de oorspronkelijke ontwerper is vervaardigd en er geen banden met deze ontwerper bestaan.
De PH 5, vaak geschreven als PH5, is de hanglamp die Henningsen in 1958 ontwierp en de meest herkenbare lamp in de collectie. Drie boven elkaar geplaatste kappen van gedraaid aluminium onttrekken de lichtbron volledig aan het zicht, met binnenin een rode kegel en een kleine blauwe reflector die het licht een warmere uitstraling geven. De uitvoering van Mobelaris heeft een diameter van 50 cm, is 28 cm hoog, weegt 4 kg en hangt aan een in lengte verstelbare kabel van 180 cm.
De PH Artichoke is de hanglamp die Henningsen in 1958 ontwierp, opgebouwd uit 72 metalen bladeren in twaalf rijen van zes. Elk blad is zo geplaatst dat de lichtbron aan het zicht wordt onttrokken en het licht in alle richtingen wordt weerkaatst. De lamp werd ontworpen in opdracht van een restaurant in Kopenhagen en binnen drie maanden voltooid. De stalen uitvoering van Mobelaris is verkrijgbaar in vier diameters: 48, 60, 72 en 84 cm. Ook een glazen uitvoering is uit voorraad leverbaar.
Henningsen noemde het ontwerp oorspronkelijk de Kogle, het Deense woord voor dennenappel, vanwege de manier waarop de overlappende bladeren zijn gerangschikt. De naam Artichoke kwam later en is inmiddels de naam die iedereen gebruikt. Beide namen verwijzen naar hetzelfde ontwerp uit 1958, dat u onder beide benamingen kunt tegenkomen.
De uitvoering van 48 cm is bijna even breed als een PH 5 en past goed boven een doorsnee eettafel of in de woonkamer. De uitvoering van 60 cm vormt het middelpunt van de ruimte. De uitvoeringen van 72 cm en 84 cm, uitsluitend verkrijgbaar in staal, hebben architecturale afmetingen en zijn bedoeld voor hoge of grote ruimtes. In een Britse woning met een standaard plafondhoogte van 2,4 meter is de uitvoering van 48 cm doorgaans de juiste keuze.
Dat hangt af van wat zich eronder bevindt. Boven een eettafel hoeft de lamp alleen boven de hoofden van zittende personen te hangen. Een lagere ophanging is daar dus prima en brengt het licht precies waar het nodig is. In een looproute moet de lamp hoog genoeg hangen om er rechtop onderdoor te kunnen lopen. De stalen Artichoke is in hoogte verstelbaar van 85 tot 194 cm en de glazen uitvoering van 30 tot 200 cm; de overige hanglampen hebben een snoer van 180 cm dat kan worden ingekort.
Dat hangt af van de lamp: deze collectie heeft drie verschillende fittingen. De PH 5, PH 5 Mini, beide Artichoke-modellen en de Snowball hebben een E27-fitting. De PH 3/2 hanglamp en tafellamp hebben een E14-fitting. De PH 2/1 tafellamp heeft een G9-capsulelamp nodig. Geen van deze lampen heeft de B22-bajonetfitting die veel voorkomt in Britse woningen. Lichtbronnen zijn niet inbegrepen, dus controleer vóór het bestellen de betreffende productpagina.
Niet bijzonder, en dat is een bewuste keuze. Beide vlaggenschipmodellen hebben één lichtbron: maximaal 60 W voor de PH 5 en 100 W voor de Artichoke. Henningsen ontwierp de kappen om verblinding tegen te gaan en het licht warmer te maken, niet om de lichtopbrengst te verhogen. Een PH-lamp geeft aangenaam, gelijkmatig licht boven een tafel, in plaats van algemene verlichting voor een hele ruimte.
Twee modellen zijn op voorraad in het Verenigd Koninkrijk en worden binnen 48 tot 72 uur verzonden: de glazen Artichoke en de PH 3/2 tafellamp. Voor de overige zes geldt een levertijd van 12 tot 16 weken. Op elke productpagina staat de geschatte levertijd onder de knop ‘In winkelwagen’. Na het plaatsen van de bestelling worden de termijnen per e-mail bevestigd.
